Μετασχηματίζοντας τον λιμένα Λαυρίου σε ένα πρότυπο βιώσιμο λιμάνι

ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ: 381 ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ
Το Ταμείο Αξιοποίησης Ιδιωτικής Περιουσίας του Δημοσίου (ΤΑΙΠΕΔ) ιδρύθηκε το 2011 με τον ν. 3986/2011 (ΦΕΚ 152 Α’/01.07.2011) με αρχικό σκοπό την ανάπτυξη και αξιοποίηση περιουσιακών στοιχείων του Ελληνικού Δημοσίου, καθώς και περιουσιακών στοιχείων Ν.Π.Δ.Δ. ή των δημοσίων επιχειρήσεων των οποίων το Μετοχικό Κεφάλαιο ανήκει εξ ολοκλήρου, άμεσα ή έμμεσα, στο Δημόσιο ή σε Ν.Π.Δ.Δ., τα οποία μεταβιβάζονται για τον σκοπό αυτό στο ΤΑΙΠΕΔ.
Το ΤΑΙΠΕΔ λειτουργεί για την εξυπηρέτηση του δημοσίου συμφέροντος, σύμφωνα με τους κανόνες της ιδιωτικής οικονομίας. Η αξιοποίηση της δημόσιας περιουσίας γίνεται σύμφωνα με τις επικρατούσες συνθήκες της αγοράς και με εγγυήσεις πλήρους διαφάνειας. Το Ταμείο υλοποιεί το Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Ανάπτυξης (ΕΠΑ – Asset Development Plan), το οποίο αναθεωρείται κάθε εξάμηνο και εγκρίνεται από το Κυβερνητικό Συμβούλιο Οικονομικής Πολιτικής (ΚΥΣΟΙΠ).
Στο επίκεντρο της φιλοσοφίας του ΤΑΙΠΕΔ είναι να λειτουργούμε ως στρατηγικής σημασίας εταίρος της Πολιτείας για την προώθηση και την ενίσχυση της αναπτυξιακής δυναμικής της ελληνικής οικονομίας, την προσέλκυση επενδύσεων και την παραγωγή εθνικού πλούτου. Ένας μοχλός ανάπτυξης, με πολλαπλασιαστική ισχύ, που μέσα από την αξιοποίηση της δημόσιας περιουσίας, δημιουργεί προστιθέμενη αξία για όλους, την εθνική οικονομία, τους πολίτες, τις επενδύσεις, τις τοπικές κοινωνίες, την αγορά εργασίας, το περιβάλλον.
Στόχος της εν λόγω πρωτοβουλίας είναι να μετασχηματιστεί ο λιμένας Λαυρίου σε ένα υπόδειγμα “βιώσιμου” λιμένα μέσω της συνεργασίας με την κοινότητα των ενδιαφερόμενων μερών του για την ανάπτυξη πρωτοποριακής καινοτομίας με θετικό οικονομικό, κοινωνικό και περιβαλλοντικό αντίκτυπο, προωθώντας έτσι παράλληλα τη συμβολή της ευρύτερης περιοχής της Λαυρεωτικής στους παγκόσμιους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης (SDGs)).
Τα λιμάνια αποτελούν πολυσύνθετες επιχειρήσεις που περιλαμβάνουν πολλές διαφορετικές οντότητες όπως ναυτιλιακές, μεταφορικές, εταιρείες κλπ και έχουν άμεσο αντίκτυπο στο φυσικό περιβάλλον. Συνυπάρχουν με τις πόλεις που τα περιβάλλουν και δεν πρέπει να θεωρούνται ως αυτόνομες επιχειρηματικές οντότητες αλλά ως αναπόσπαστο και διασυνδεδεμένο τμήμα της κοινότητάς τους, με τις δραστηριότητές τους να επηρεάζουν από την τοπική κοινωνία έως τον παγκόσμιο ναυτιλιακό τομέα.
Συνεπώς, ο μετασχηματισμός του λιμένα Λαυρίου σε ένα πρότυπο βιώσιμο λιμάνι, έχει πολλαπλασιαστικά οφέλη τόσο για τον ίδιο τον οργανισμό όσο και για την ευρύτερη περιοχή της Λαυρεωτικής αλλά και τον εθνικό λιμενικό τομέα μιας και μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως ένας “οδηγός” για άλλα λιμάνια της χώρας και όχι μόνο. Ειδικά στην περιοχή της Λαυρεωτικής, όπου για χρόνια υπήρχε έντονη μεταλλευτική δραστηριότητα, η μετάβαση του λιμένα Λαυρίου στη βιωσιμότητα έχει πολύ μεγάλη σημασία, μιας και πρόκειται για μία περιοχή με σπουδαία ιστορική και πολιτιστική αξία που η εν λόγω δραστηριότητα έχει αφήσει ωστόσο το αποτύπωμά της στο φυσικό κεφάλαιο της περιοχής.
Ο μετασχηματισμός αυτός του λιμένα αφορά και πρέπει να λαμβάνει υπόψιν τα ενδιαφερόμενα μέρη του, η χαρτογράφηση των οποίων πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της εν λόγω πρωτοβουλίας και παρουσιάζεται συνοπτικά παρακάτω, καθώς και να συμβαδίζει με τους εθνικούς και παγκόσμιους στόχους για τη βιώσιμη ανάπτυξη προς όφελος της τοπικής κοινωνίας και του φυσικού περιβάλλοντος.
Ο μετασχηματισμός του λιμένα σε ένα πρότυπο βιώσιμο συμπεριληπτικό λιμάνι αποτελεί μία μακροχρόνια διαδικασία. Απώτερος στόχος είναι να γίνει το λιμάνι του Λαυρίου ένα λιμάνι που προωθεί τη δίκαιη και πράσινη μετάβαση μηδενικών εκπομπών άνθρακα μέχρι το 2050.
Το ΤΑΙΠΕΔ, αναγνωρίζοντας την αναγκαιότητα αντιμετώπισης της κλιματικής κρίσης αλλά και της μετάβασης σε ένα οικονομικό μοντέλο βιώσιμης ανάπτυξης, έχει θέσει ως έναν από τους στρατηγικούς του στόχους την ενίσχυση της αειφορικής επίδοσης των περιουσιακών του στοιχείων, προς όφελος της τοπικής κοινωνίας και οικονομίας. Στο πλαίσιο αυτό, και λαμβάνοντας υπόψιν ότι στο χαρτοφυλάκιο του ΤΑΙΠΕΔ περιλαμβάνονται μεταξύ άλλων και αρκετοί Οργανισμοί λιμένων καθώς και πλήθος μαρίνων σε όλη την ελληνική επικράτεια, κρίθηκε σκόπιμο από τη Διοίκηση του ΤΑΙΠΕΔ να σχεδιαστεί σε στενή συνεργασία με τον Οργανισμό Λιμένος Λαυρίου η μετάβαση του λιμένα σε ένα πρότυπο πράσινο και καινοτόμο λιμάνι, που θα αποτελέσει τον οδηγό για αντίστοιχες μελλοντικές ενέργειες και σε άλλους λιμένες της χώρας.
Το λιμάνι του Λαυρίου είναι ένα μεσαίου μεγέθους λιμάνι που βρίσκεται στον Δήμο Λαυρεωτικής της Περιφέρειας Αττικής και έχει χαρακτηριστεί ως ένα από τα λιμάνια εθνικής σημασίας (ΦΕΚ τ. Β / αρ. 202/16-2-2007) αναλαμβάνοντας ουσιαστικό και συμπληρωματικό ρόλο προς τον Λιμένα του Πειραιά και το ευρύτερο σύστημα Λιμένων της Αττικής. Εξυπηρετεί ένα ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων όπως ακτοπλοΐα, σκάφη αναψυχής, κρουαζιερόπλοια, αλιεία, τον εμπορικό τομέα, καθώς και την αξιοποίηση χερσαίων εκτάσεων. Βρίσκεται σε μια περιοχή υψηλής ιστορικής και πολιτιστικής σημασίας, την περιοχή της Λαυρεωτικής, που ήταν το μεγαλύτερο κέντρο εξόρυξης αργύρου τόσο στην αρχαία όσο και στη σύγχρονη Ελλάδα. Τα ορυχεία και η γενική περιοχή περιλαμβάνονται στον Προσωρινό Κατάλογο Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Κοντά στο λιμάνι βρίσκεται το «Γεωπάρκο Λαυρεωτικής», το οποίο είναι επίσημα στο παγκόσμιο δίκτυο γεωπάρκων της UNESCO. Το λιμάνι διαχειρίζεται η «Οργανισμός Λιμένος Λαυρίου Α.Ε.» ενώ το Ταμείο Αξιοποίησης της Ιδιωτικής Περιουσίας του Δημοσίου (ΤΑΙΠΕΔ) είναι ο μοναδικός μέτοχος.
Λαμβάνοντας υπόψη το τρέχον παγκόσμιο τοπίο, τις αναδυόμενες τάσεις και επικείμενες νομοθετικές απαιτήσεις ως προς τη βιωσιμότητα, παρουσιάζεται μια μοναδική ευκαιρία για τις Λιμενικές Αρχές να μειώσουν τους κινδύνους που σχετίζονται με την κλιματική αλλαγή αλλά και να ενισχύσουν τον θετικό κοινωνικό αντίκτυπο της δραστηριότητάς τους: τη δυνατότητα υιοθέτησης μιας προσέγγισης καινοτομίας συστημάτων που εκτείνεται πέρααπό τη συμμόρφωση, στον επανασχεδιασμό των λιμένων σε φορείς ικανούς να μεταμορφώσουν τις ευρύτερες γεωγραφικές τους περιοχές υποστηρίζοντας και επιτρέποντας την άνθηση της καινοτομίας πολλών ενδιαφερομένων μερών και παρέχοντας έμπνευση για άλλους.
Στην εν λόγω πρωτοβουλία, χρησιμοποιήθηκε η προσέγγιση του EIT Climate-KIC που βασίζεται στις ανωτέρω αρχές και ονομάζεται προσέγγιση «καινοτομίας συστημάτων». Αντί να εστιάζει στην παροχή βραχυπρόθεσμων αποτελεσμάτων, στοχεύει σε μια σημαντική αλλαγή που θα διαρκέσει, μετατρέποντας ολόκληρες αλυσίδες αξίας και γεωγραφικές περιοχές σε ένα πιο βιώσιμο παράδειγμα.
https://www.climate-kic.org/opinion/what-is-systems-innovation/
Στην “καινοτομία συστημάτων”:
Τα πρώτα βήματα της προσέγγισης της “καινοτομίας συστημάτων” εφαρμόστηκαν στο λιμάνι του Λαυρίου στην αρχή του 2023, με στόχο τον ολιστικό μετασχηματισμό της περιοχής σε ένα βιώσιμο πρότυπο (διαδικασία «Green Port Lavrio Deep Demonstration»). Πιο συγκεκριμένα, κατά τη διάρκεια της πρώτης φάσης του προγράμματος καινοτομίας συστημάτων «Green Port Lavrio Deep Demonstration» (1ο τρίμηνο 2023), χαρτογραφήθηκαν περίπου 100 ενδιαφερόμενα μέρη που δραστηριοποιούνται σε διάφορους χώρους και σε επίπεδα διαφορετικής εμβέλειας (από τοπικό έως διεθνές), τα οποία είναι/θα μπορούσαν να σχετίζονται/ εμπλέκονται με τη βιώσιμη μετάβαση του λιμένα Λαυρίου και της γύρω περιοχής. Τα ενδιαφερόμενα μέρη εντοπίστηκαν μέσω έρευνας δευτερογενών στοιχείων (από τοπικά μέσα, έργα που έχουν πραγματοποιηθεί στην περιοχή) και μέσω συνεντεύξεων που πραγματοποιήθηκαν από την ομάδα έργου με τοπικούς και εθνικούς ενδιαφερόμενους φορείς, ενώ έγινε και προτεραιοποίησή τους βάσει χαρακτηριστικών όπως π.χ. «Επίπεδο δύναμης / επιρροής» που έχουν ως προς το λιμάνι.
Παρακάτω, παρουσιάζεται η βασική κατηγοριοποίηση των χαρτογραφημένων ενδιαφερόμενων μερών, η οποία θα μπορούσε να αποτελέσει ένα υπόδειγμα αναγνώρισης ενδιαφερόμενων μερών και για άλλους ομοειδείς οργανισμούς που δραστηριοποιούνται στον τομέα της λιμενικής βιομηχανίας:
ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ: Όνομα Οργανισμού, Ιστοσελίδα, Έδρα
ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΣ: Όνομα, Επώνυμο, Τίτλος Θέσης στον Οργανισμό
ΤΥΠΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ: Επιχειρήσεις, Τοπικές / Περιφερειακές Διοικήσεις, Εθνικά / ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα, Μη κερδοσκοπικοί οργανισμοί, Ενώσεις (ενώσεις πολιτών, Επαγγελματικοί σύλλογοι, Επιμελητήρια, ενώσεις πλοιοκτητών κ.λπ.), Ερευνητική Κοινότητα / Πανεπιστήμια, Εργατικά Σωματεία, Χρηματοοικονομικά και Πολιτιστικά Ιδρύματα, Μέσα Ενημέρωσης
ΕΠΙΠΕΔΟ: Τοπικό, Περιφερειακό, Εθνικό, Ευρωπαικό, Παγκόσμιο
ΒΑΣΙΚΟΣ ΠΥΛΩΝΑΣ: Περιβαλλοντικός, Κοινωνικός, Οικονομικός, Πολιτιστικός
Ειδικά για την περίπτωση του λιμένα Λαυρίου, παρουσιάζεται ακολούθως μία συνοπτική κατηγοριοποίηση των αναγνωρισμένων ενδιαφερόμενων μερών βάσει επιπέδου εμβέλειάς τους. Σημειώνεται, ωστόσο, ότι πρόκειται για μία δυναμική διαδικασία που θα πρέπει να επικαιροποιείται σε τακτά χρονικά διαστήματα:
2. Ενδιαφερόμενα μέρη που δραστηριοποιούνται τακτικά στη γύρω περιοχή του λιμένα Λαυρίου:
3. Ενδιαφερόμενα μέρη που δραστηριοποιούνται σε εθνικό επίπεδο και αλληλεπιδρούν με το λιμάνι του Λαυρίου:
Επιπλέον, σχεδιάστηκαν και υλοποιήθηκαν από την ομάδα έργου ξεχωριστές συναντήσεις και δομημένες συνεντεύξεις με βασικά ενδιαφερόμενα μέρη, όπως π.χ. με την διοίκηση του Οργανισμού Λιμένος Λαυρίου και τον Δήμαρχο της Λαυρεωτικής, ενώ έγιναν ενημερωτικές συναντήσεις με το Υπουργείο Ναυτιλίας και Λιμενικής Πολιτικής. Οι ενέργειες αυτές οδήγησαν μέσα από την ανάλυση και σύνθεση των παρεχόμενων πληροφοριών στη διαμόρφωση ενός αρχικού “κοινού οράματος” που θα αποτελέσει τη βάση για περαιτέρω διαβούλευση με τα ενδιαφερόμενα μέρη σε επόμενο στάδιο και το οποίο αποτυπώνει τη στόχευση να μετατραπεί το λιμάνι του Λαυρίου σε ένα βιώσιμο, ακμάζον, έξυπνο λιμάνι που παρέχει υπηρεσίες υψηλής ποιότητας και συνεργάζεται με την τοπική κοινότητα για να επιτρέψει την άνθηση μιας δίκαιης μετάβασης και της καινοτομίας πολλών φορέων.
Στον ακόλουθο σύνδεσμο περιγράφονται σε υψηλό επίπεδο οι διάφορες φάσεις της μακροπρόθεσμης διαδικασίας μετασχηματισμού του λιμένα σε ένα βιώσιμο μοντέλο λειτουργίας:
https://hradf.com/wp-content/uploads/2023/10/Green-Port-Lavrio-flyer_DIGITAL.pdf
Επιπλέον, στο πλαίσιο του έργου έγινε αναλυτική διερεύνηση και χαρτογράφηση δυνατοτήτων χρηματοδότησης από εθνικούς και ευρωπαϊκούς δημόσιους και ιδιωτικούς πόρους δράσεων που θα υποστήριζαν τον βιώσιμο μετασχηματισμό του λιμένα.
Τέλος, σε συνεργασία με το EK AΘΗΝΑ, αναπτύχθηκε - χρησιμοποιώντας ως βάση το HRAD ESG Rating tool του ΤΑΙΠΕΔ - ένα σύστημα συγκριτικής αξιολόγησης της επίδοσης των λιμένων χρησιμοποιώντας δεδομένα από όλο τον κόσμο και έγινε αντιστοίχιση των KPIs του tool με τους στόχους και υποστόχους βιώσιμης ανάπτυξης των Ην. Εθνών.
Η εν λόγω πρωτοβουλία εφαρμόζεται στον λιμένα Λαυρίου, ωστόσο τα αποτελέσματά της ευνοούν την ευρύτερη περιοχή της Λαυρεωτικής ενώ μπορούν να αξιοποιηθούν από οποιοδήποτε άλλο λιμάνι θέλει να υιοθετήσει βιώσιμες εταιρικές πρακτικές. Επιπλέον, προκειμένου να μπορούν να μεγιστοποιηθούν τα οφέλη από αυτήν την πρωτοβουλία, έχουν διαμορφωθεί τα αποτελέσματα από την περίπτωση μελέτης του λιμένα Λαυρίου σε μορφή ενός οδηγού με κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τα πρώτα βήματα που μπορεί να κάνει ένας οργανισμός για να ενισχύσει τη μετάβασή του στη βιωσιμότητα ακολουθώντας μια συστημική προσέγγιση καινοτομίας, που συμπεριλαμβάνει όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη.
Ο βιώσιμος μετασχηματισμός του λιμένα Λαυρίου αποτελεί ένα μακροπρόθεσμο όραμα που καλύπτει όλους τους πυλώνες της βιωσιμότητας και απαιτεί τη συνεχή ενεργή συμμετοχή και συνεργασία φορέων διεθνούς και εθνικής εμβέλειας, τοπικών επιχειρήσεων, συλλόγων, της κοινωνίας των πολιτών κλπ. Στα αρχικά βήματα της εν λόγω πρωτοβουλίας, το ΤΑΙΠΕΔ συνεργάστηκε με:
Για την εν λόγω πρωτοβουλία συνεργάστηκαν στενά και εντατικά πλήθος ανθρώπων από διαφορετικούς οργανισμούς, όπως στελέχη του ΤΑΙΠΕΔ, του Οργανισμού Λιμένος Λαυρίου, του EIT Climate KIC, του Ερευνητικού κέντρου “ΑΘΗΝΑ”, ο Δήμαρχος και άλλοι εκπρόσωποι του Δήμου Λαυρεωτικής.
Τα προκύπτοντα οφέλη της εν λόγω πρωτοβουλίας δεν περιορίζονται μόνο στο συγκεκριμένο λιμάνι, αλλά ευνοούν γενικότερα τον μετασχηματισμό και άλλων λιμένων στη βιωσιμότητα, μιας και το παραδοτέο έχει αποτυπωθεί σε μορφή κατευθυντήριων γραμμών που θα διαμοιραστεί από το ΤΑΙΠΕΔ σε όλα τα λιμάνια του χαρτοφυλακίου του αλλά και τα συνεργαζόμενα λιμάνια πέραν αυτού.
Πιο συγκεκριμένα, μερικά από τα οφέλη αποτυπώνονται ακολούθως:
Τέλος, αξίζει να σημειωθεί, ότι μέσα από τη συγκεκριμένη πρωτοβουλία και έχοντας αναπτύξει το λιμάνι έναν ζωντανό διάλογο με ενδιαφερόμενα μέρη, συμμετείχε/συνδιοργάνωσε παράλληλες δράσεις ενίσχυσης του στόχου της βιώσιμης ανάπτυξης, όπως ενδεικτικά το Climathon του οικείου Δήμου ή το πρόγραμμα για σύσταση Ενεργειακών Κοινοτήτων από το Αποθετήριο Ενεργειακών Κοινοτήτων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής σε σευνεργασία με άλλους φορείς.