Building Active Citizens: A Participatory Education Approach for Youth

ΟΤΑ: 139 ΠΡΑΚΤΙΚΕΣ

Η Κηφισιά αποτελεί έναν από τους πιο ιδιαίτερους και αναγνωρίσιμους δήμους της Αττικής. Με βαθιές ρίζες στην ιστορία, σπάνιο φυσικό κάλλος και μια αρχιτεκτονική που συνδυάζει την αθηναϊκή αστική παράδοση με τη σύγχρονη ευρωπαϊκή αισθητική, η πόλη έχει κατακτήσει δικαίως τον τίτλο της «Κηπούπολης» της Αττικής.
Η Κηφισιά συγκαταλέγεται στους δήμους με τις μεγαλύτερες επιφάνειες πρασίνου στην Αττική, με το Άλσος Κηφισιάς, τις ρεματιές που διατρέχουν την πόλη, πλήθος πάρκων, δεντροστοιχιών και μικρών πλατειών σε όλες τις γειτονιές.
Η πρωτοβουλία Building Active Citizens: A Participatory Education Approach for Youth έχει ως στόχο την ενδυνάμωση των νέων, ώστε να εξελιχθούν σε ενεργούς και υπεύθυνους πολίτες, ικανούς να συμμετέχουν ουσιαστικά στον σχεδιασμό βιώσιμων, ανθεκτικών και συμπεριληπτικών πόλεων. Μέσα από βιωματικές εκπαιδευτικές δράσεις, την αντιμετώπιση πραγματικών αστικών προκλήσεων και τη συνεργασία με πανεπιστήμια, επιστημονικούς και θεσμικούς φορείς, οι συμμετέχοντες αποκτούν γνώσεις, δεξιότητες και πρακτική εμπειρία, συμβάλλοντας στη διαμόρφωση και αξιολόγηση προτάσεων που μπορούν να αξιοποιηθούν στον αστικό σχεδιασμό και τις διαδικασίες λήψης αποφάσεων.
Στο πλαίσιο αυτό, ο Δήμος Κηφισιάς δεν περιορίζεται στην παροχή εκπαιδευτικών δράσεων προς τη νεολαία, αλλά αναπτύσσει ένα ολοκληρωμένο και οργανωμένο μοντέλο συμμετοχικής εκπαίδευσης. Μέσα από το μοντέλο αυτό, οι νέοι αναδεικνύονται σε ενεργούς συμμέτοχους στον σχεδιασμό και τη διαμόρφωση του αστικού περιβάλλοντος, αποκτώντας παράλληλα τον ρόλο του ενεργού παρατηρητή της λειτουργίας της πόλης. Ταυτόχρονα, τους παρέχεται η δυνατότητα να διατυπώνουν και να επικοινωνούν τις προτάσεις και τις ιδέες τους προς τους αρμόδιους θεσμικούς φορείς.
Μέσω της υλοποίησης πραγματικών έργων, εργαστηρίων, διαγωνισμών και συνεργασιών με την ακαδημαϊκή κοινότητα και την τοπική κοινωνία, οι νέοι συμμετέχουν ουσιαστικά στην παραγωγή ιδεών και στην ανάπτυξη καινοτόμων λύσεων για την πόλη. Με τον τρόπο αυτό, η συμμετοχή τους υπερβαίνει το επίπεδο της απλής εκπαίδευσης και μετατρέπεται σε μια ουσιαστική διαδικασία ενεργού συνδιαμόρφωσης και συμμετοχής στη σύγχρονη αστική ζωή.
Το μοντέλο αυτό υλοποιείται μέσα από τις πρωτοβουλίες CITYREGEN, WalkShop, Kali Polis Project και S.C.O.O.L., οι οποίες λειτουργούν συμπληρωματικά ως ένα ενιαίο οικοσύστημα συμμετοχικής εκπαίδευσης, καλλιεργώντας τη δημοκρατική συμμετοχή, την περιβαλλοντική ευαισθητοποίηση και την ενεργό συμβολή των νέων στη βιώσιμη αστική ανάπτυξη. Επιπρόσθετα, το εργαλείο του συμμετοχικού σχεδιασμού ως co-design process, αξιοποιείται και στα πλαίσια του Ευρωπαϊκού προγράμματος NEWEPOCH, που έχει στόχο την ενεργειακή αναβάθμιση σχολικού συγκροτήματος μέσω εφαρμογής καινοτόμων μεθοδολογιών και προωθεί τη συμμετοχή μαθητών και της εκπαιδευτικής κοινότητας σε δράσεις βιώσιμης ανάπτυξης. Τα δε ανακαινισμένα σχολεία θα λειτουργήσουν ως πρότυπα ενεργειακά έργα για άλλες δημόσιες δομές στην Ελλάδα και το εξωτερικό.

Οι δράσεις απευθύνονται κυρίως σε μαθητές Γυμνασίου και Λυκείου, φοιτητές, νέους επιστήμονες και, γενικότερα, σε νέους που ενδιαφέρονται για ζητήματα βιωσιμότητας, βιώσιμου αστικού σχεδιασμού, περιβαλλοντικής προστασίας και ενεργού συμμετοχής στα κοινά. Παράλληλα, οι δράσεις δημιουργούν σημαντικά οφέλη για την εκπαιδευτική κοινότητα, την τοπική αυτοδιοίκηση και την κοινωνία των πολιτών. Οι ιδέες, οι προτάσεις και τα αποτελέσματα που προκύπτουν μέσα από τη συμμετοχή των νέων βασίζονται σε πραγματικές ανάγκες και προκλήσεις της πόλης, ενισχύοντας τη σύνδεση της εκπαίδευσης και της νεανικής συμμετοχής με τον σχεδιασμό της τοπικής πολιτικής.
Με τον τρόπο αυτό, τα παραγόμενα αποτελέσματα μπορούν να αξιοποιηθούν από τον Δήμο ως χρήσιμο εργαλείο για τον σχεδιασμό και την υλοποίηση τεκμηριωμένων πολιτικών, δράσεων και παρεμβάσεων που συμβάλλουν στη βιώσιμη αστική ανάπτυξη, στη βελτίωση της ποιότητας ζωής και στη δημιουργία μιας πιο ανθεκτικής, συμπεριληπτικής και συμμετοχικής πόλης. Η εκπαίδευση δηλαδή μετατρέπεται σε εργαλείο ενεργού κοινωνικής συμμετοχής
Η πρωτοβουλία υλοποιείται μέσα από διαδοχικές εκπαιδευτικές και συμμετοχικές δράσεις, εργαστήρια, διαγωνισμούς και αστικές παρεμβάσεις που εφαρμόζονται σε ετήσια και εξαμηνιαία βάση, με συνεχή ανάπτυξη και διεύρυνση συνεργασιών
Η πρωτοβουλία συγκεντρώνει ένα σύνολο συμμετοχικών εκπαιδευτικών δράσεων που συνδέουν την εκπαίδευση με την πραγματική πόλη.
1) WalkShop
Οι μαθητές σχολείων του Δήμου Κηφισιάς πραγματοποιούν βιωματικές περιηγήσεις στις γειτονιές τους, καταγράφουν προβλήματα και πλεονεκτήματα του δημόσιου χώρου μέσω παρατήρησης, χαρτογράφησης, GIS και SWOT ανάλυσης και διατυπώνουν προτάσεις βελτίωσης για την περιοχή τους.
2) CITYREGEN
Μέσα από συμμετοχικά εργαστήρια αστικού σχεδιασμού, μαθητές, φοιτητές και ειδικοί συνδιαμορφώνουν προτάσεις για τη βιοκλιματική αναβάθμιση δημόσιων χώρων και την επανάχρηση δημοτικών κτιρίων, με στόχο τη βελτίωση της ποιότητας ζωής και την ενίσχυση της αστικής ανθεκτικότητας.
3)Kali Polis Project
Σε συνεργασία με το Demos Center του American College of Greece (ACG), φοιτητές αναλύουν πραγματικές αστικές προκλήσεις, πραγματοποιούν έρευνα πεδίου και αναπτύσσουν εναλλακτικές προτάσεις αστικού σχεδιασμού για την αναβάθμιση δημόσιων χώρων, όπως η οδός Διονύσου που αποτελεί κεντρικό άξονα του δήμου, ενώ εργάζονται με την καθοδήγηση και υπό την εποπτεία των υπηρεσιών του Δήμου.
4) S.C.O.O.L. – Μαθητικός Διαγωνισμός
Μαθητές σχολείων του Δήμου Κηφισιάς συμμετέχουν στον διαγωνισμό ανάδειξης καλών πρακτικών για τη βιωσιμότητα, την ανθεκτικότητα στην κλιματική αλλαγή και τη βελτίωση του αστικού περιβάλλοντος, αξιοποιώντας εκπαιδευτικές δεξιότητες και εργαλεία που ήδη παρέχονται στο πλαίσιο του εκπαιδευτικού συστήματος, όπως το «Εργαστήριο του Ενεργού Πολίτη». Με τον τρόπο αυτό, η γνώση και οι δεξιότητες που καλλιεργούνται στο σχολικό περιβάλλον μετατρέπονται σε προτάσεις και δράσεις με άμεση αναφορά στην πόλη και στις πραγματικές της ανάγκες. Παράλληλα, τα αποτελέσματα της μαθητικής εργασίας αποκτούν προστιθέμενη αξία, καθώς επικοινωνούνται στον Δήμο και δημιουργούν τις προϋποθέσεις για έναν γόνιμο διάλογο και την απαρχή μιας ουσιαστικής συνεργασίας μεταξύ της εκπαιδευτικής κοινότητας και της τοπικής αυτοδιοίκησης.
Η πρωτοβουλία:
- Ενίσχυσε τη συμμετοχή των νέων στη διαδικασία λήψης αποφάσεων και στον σχεδιασμό δράσεων που αφορούν την καθημερινότητά τους.
- Ανάπτυξε δεξιότητες συνεργασίας, σχεδιασμού και περιβαλλοντικής υπευθυνότητας, μέσα από βιωματικές και συμμετοχικές διαδικασίες.
- Καλλιέργησε κουλτούρα ενεργού πολίτη, ενθαρρύνοντας τους νέους να αναλαμβάνουν πρωτοβουλίες και να συμμετέχουν ενεργά στην τοπική κοινωνία.
- Παρήγαγε εφαρμόσιμες και ρεαλιστικές προτάσεις για τη βελτίωση των δημόσιων χώρων, των σχολείων και των γειτονιών.
- Ενίσχυσε τη σύνδεση μεταξύ εκπαίδευσης, τοπικής κοινωνίας και αυτοδιοίκησης, δημιουργώντας έναν ουσιαστικό δίαυλο επικοινωνίας και συνεργασίας.
- Προσέφερε στον Δήμο πολύτιμα δεδομένα, προτάσεις και ιδέες, τα οποία μπορούν να αξιοποιηθούν στον σχεδιασμό μελλοντικών παρεμβάσεων και πολιτικών.
Συμμετοχική εκπαιδευτική και κοινωνική πρωτοβουλία για τη βιώσιμη αστική ανάπτυξη και την ενεργό συμμετοχή των νέων στην Κηφισιά
Η πρωτοβουλία αναπτύχθηκε μέσα από συνεργασίες με ακαδημαϊκά ιδρύματα, εκπαιδευτικούς φορείς και διεθνείς οργανισμούς. Ενδεικτικά συμμετέχουν:
- Πράσινο Ταμείο
- The American College of Greece – Deree
- Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής (ΠΑΔΑ)
- Ινστιτούτο Παθητικού Κτηρίου Ελλάδας (Institute of Passive House Greece)
- Παγκόσμιο Σύμφωνο Δημάρχων για το Κλίμα και την Ενέργεια (Covenant of Mayors)
- Σχολικές μονάδες Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης του Δήμου Κηφισιάς
- Εκπαιδευτικοί και Σύλλογοι Γονέων, όπου συμμετέχουν στις σχολικές δράσεις
- Τοπικοί φορείς, κάτοικοι και επαγγελματίες, μέσω των διαδικασιών διαβούλευσης και συνδιαμόρφωσης
- Ειδικοί σε θέματα αστικού σχεδιασμού, αρχιτεκτονικής, βιωσιμότητας και κλιματικής ανθεκτικότητας
Η υλοποίηση των δράσεων βασίστηκε στη συνεργασία στελεχών του Δήμου Κηφισιάς, πανεπιστημιακών ιδρυμάτων, εκπαιδευτικών, ειδικών στον αστικό σχεδιασμό, εθελοντών και νέων συμμετεχόντων. Τα στελέχη του Δήμου είχαν ενεργό ρόλο στον σχεδιασμό, τον συντονισμό και την υλοποίηση των δράσεων, καθώς και στην καθοδήγηση των ομάδων, την τεχνική υποστήριξη και την αξιολόγηση των προτάσεων, συμβάλλοντας ουσιαστικά στη μεταφορά γνώσης και στη σύνδεση των συμμετοχικών αποτελεσμάτων με τον δημοτικό σχεδιασμό.
Η πρωτοβουλία ενίσχυσε τον ρόλο του Δήμου Κηφισιάς ως φορέα συμμετοχικής διακυβέρνησης και κοινωνικής καινοτομίας, εδραιώνοντας παράλληλα τη συνεργασία του με σχολικές μονάδες, πανεπιστημιακά ιδρύματα και επιστημονικούς φορείς. Μέσα από τη συμμετοχική διαδικασία προέκυψαν τεκμηριωμένες προτάσεις για την αναβάθμιση του δημόσιου χώρου και των σχολικών υποδομών, οι οποίες δύνανται να αξιοποιηθούν στον στρατηγικό σχεδιασμό του Δήμου, στην εκπόνηση τεχνικών μελετών, καθώς και στον σχεδιασμό και την υλοποίηση μελλοντικών παρεμβάσεων.
Παράλληλα, η πρωτοβουλία συνέβαλε στην ανάδειξη του Δήμου Κηφισιάς ως πρότυπου εφαρμογής συμμετοχικού αστικού σχεδιασμού και εκπαίδευσης για τη βιώσιμη ανάπτυξη, ενισχύοντας τη διεθνή του ορατότητα και δημιουργώντας προϋποθέσεις για το άνοιγμά του σε νέες συνεργασίες και ευρωπαϊκά δίκτυα ανταλλαγής τεχνογνωσίας. Η διασύνδεση με αντίστοιχες πρακτικές συμμετοχικού σχεδιασμού που εφαρμόζονται σε ευρωπαϊκές πόλεις μπορεί να ενισχύσει τη μεταφορά καλών πρακτικών, την ανάπτυξη νέων συνεργειών και την υιοθέτηση καινοτόμων προσεγγίσεων στον συμμετοχικό αστικό σχεδιασμό και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Παράλληλα, η αποκτηθείσα εμπειρία και τεχνογνωσία δημιουργούν δυνατότητες μεταφοράς και προσαρμογής της προσέγγισης και σε άλλους δήμους, ενισχύοντας τον πολλαπλασιαστικό αντίκτυπο της πρωτοβουλίας.
